Vòng trầm hương: nhìn hạt, ngửi mùi khi đeo, và nhận ra vòng tẩm dầu
Bài trước trong mục này là các phép thử gỗ bằng nước, lửa, mùi. Bài này đi vào một món gỗ được mua nhiều nhất trong nhóm vật phẩm đeo: vòng trầm hương. Cùng một chữ “vòng trầm”, giá có thể chênh nhau rất nhiều lần, và phần lớn sự chênh lệch đó nằm ở một câu hỏi: hạt có nhựa trầm thật, nhiều hay ít, hay chỉ là gỗ dó được tẩm dầu thơm.
Trầm hương là gì, nói gọn
Trầm hương hình thành khi cây dó bị tổn thương và tiết nhựa thơm ngấm vào thớ gỗ. Phần gỗ có nhựa là trầm; phần gỗ dó không có nhựa thì nhẹ, nhạt màu, gần như không thơm. Một hạt vòng trầm vì vậy có thể có nhiều nhựa, ít nhựa, hay gần như không có nhựa. Giá đi theo lượng và chất của nhựa, không theo cái tên.
Nhìn hạt: vân nhựa thật trông thế nào
- Vân nhựa là những đường, đám màu sẫm (nâu đen, nâu đỏ) chạy theo thớ gỗ, xen với phần gỗ nhạt hơn. Vân tự nhiên không đều, mỗi hạt một kiểu.
- Hạt đen đều tuyệt đối, hạt nào trong chuỗi cũng sẫm như nhau, không thấy thớ gỗ: đáng hỏi là có nhuộm, tẩm hay không.
- Lỗ xỏ: soi vào lòng lỗ, thấy được thớ gỗ bên trong. Bên ngoài sẫm mà lòng lỗ nhạt trắng hẳn có thể là lớp màu chỉ ở bề mặt.
- Độ bóng: bóng tự nhiên do nhựa và do đeo lâu khác với bóng nhờn ướt của dầu tẩm.
Ngửi mùi: lạnh và ấm
Đây là cách người trong nghề hay dùng, và người mua cũng làm được phần nào:
- Khi để nguội: vòng trầm tự nhiên thường có mùi nhẹ, dịu, phải đưa sát mũi mới rõ. Vòng có mùi rất nồng ngay khi mở hộp, thơm khắp phòng, đáng nghi là tẩm.
- Khi ấm tay: xoa hạt giữa hai lòng bàn tay một lúc cho ấm, rồi ngửi. Trầm có nhựa thật thường toả mùi rõ hơn khi ấm, mùi có nhiều tầng.
- Theo thời gian: mùi trầm tự nhiên bền theo năm tháng; mùi tẩm thường gắt lúc đầu rồi phai dần sau vài tuần, vài tháng.
Mùi là cảm nhận, không phải phép thử chắc chắn. Nó giúp loại những món tẩm quá tay, không giúp xếp hạng trầm. Nếu được, ngửi cùng lúc hai ba chiếc vòng ở các mức giá khác nhau trong cùng một tiệm; có đối chứng thì khác biệt rõ hơn nhiều so với ngửi một chiếc đơn lẻ.
🔴 Dấu hiệu vòng tẩm dầu: thứ nên làm mình dừng lại
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Vòng gỗ dó ít hoặc không nhựa được ngâm, tẩm dầu thơm để nặng hơn, sẫm hơn, thơm hơn, rồi bán dưới tên trầm. Những dấu hiệu nên nghi:
- Đặt vòng lên tờ giấy trắng một lúc (nhất là khi trời nóng, sau khi đeo): để lại vệt dầu loang.
- Hạt nhờn tay, ướt bóng, bám bụi nhanh.
- Mùi nồng gắt, ngọt hắc, giống nước hoa hơn là mùi gỗ.
- Đeo vài ngày thấy da cổ tay ngứa, đỏ: một số người kích ứng với hoá chất tẩm. Tháo ra, nếu kéo dài thì hỏi bác sĩ da liễu.
- Giá rẻ bất thường so với lời rao “trầm tự nhiên nhiều nhựa”.
Vòng gỗ dó tẩm thơm không hẳn là xấu nếu được bán đúng tên và đúng giá. Chỗ thiệt là trả giá trầm cho một chiếc vòng gỗ thơm.
Chìm hay nổi
Như bài thử gỗ đã nói, “trầm chìm” được coi là nhiều nhựa, nhưng hạt tẩm dầu cũng có thể chìm. Chìm nổi không đủ để kết luận. Và thả vòng vào nước để thử thì hại dây và có thể hại hạt.
Trầm tự nhiên, trầm trồng tạo nhựa
Ngoài trầm tự nhiên từ rừng, ngày nay có nhiều trầm từ cây dó trồng được tạo nhựa bằng cách tác động vào thân cây. Đây là hàng có thật, hợp pháp khi có nguồn gốc rõ, và giá thấp hơn trầm tự nhiên. Nó không phải hàng giả; chỉ cần được bán đúng tên. Chỗ người mua hay thiệt là trầm trồng được rao là “trầm rừng”, “trầm tự nhiên lâu năm”. Hỏi thẳng nguồn, và nghi khi một chiếc vòng “trầm rừng hiếm” lại có giá rất dễ chịu.
Hạt to, hạt nhỏ và số hạt
Hạt to cần khối gỗ lớn có nhựa, hiếm hơn nên đắt hơn hạt nhỏ cùng chất. Có quan niệm chọn số hạt theo mệnh, theo “sinh lão bệnh tử”; nếu theo thì chọn trong những cỡ vừa cổ tay. Chuỗi hạt đều nhau, tròn, lỗ thẳng là dấu hiệu tiện kỹ.
Đeo và giữ vòng trầm
- Tránh nước: tháo khi tắm, rửa tay, bơi. Nước làm trầm nhanh mất mùi và có thể nứt.
- Tránh nước hoa, kem dưỡng, cồn bám lên hạt.
- Tránh nắng gắt, nhiệt cao: để trong xe ô tô phơi nắng có thể làm hạt khô nứt.
- Cất trong hộp kín khi không đeo, để giữ mùi.
- Thay dây định kỳ; dây thun mục là lý do đứt phổ biến nhất.
Hỏi gì trước khi trả tiền
- Trầm tự nhiên hay trầm trồng tạo nhựa, hay gỗ dó tẩm?
- Có tẩm dầu, nhuộm màu không?
- Nguồn gốc ở đâu, có giấy tờ không? Các loài cây cho trầm thuộc danh mục CITES, mang ra nước ngoài thường cần giấy phép.
- Nếu mang đi người khác xem mà kết luận khác, có được trả lại không?
Nói gọn lại
Giá vòng trầm đi theo nhựa trầm thật, không theo cái tên. Nhìn vân nhựa không đều trên từng hạt, soi lòng lỗ xỏ, ngửi khi nguội và khi ấm tay. Vệt dầu trên giấy trắng, hạt nhờn, mùi nồng gắt là dấu hiệu tẩm. Giữ vòng xa nước, nước hoa, nắng gắt, và hỏi rõ nguồn gốc trước khi trả giá trầm.