Đồ thuỷ tinh và pha lê: phân biệt, đọc vết hỏng và phần an toàn

Trong nhóm đồ thuỷ tinh, hai chữ hay bị dùng lẫn nhất là "thuỷ tinh" và "pha lê". Người bán gọi sao thì khách gọi vậy, và giá chênh nhau theo cái tên chứ nhiều khi không theo món hàng.

Bài này nói cách phân biệt bằng mấy phép thử đơn giản, cách đọc vết hỏng trên đồ thuỷ tinh, và một phần an toàn ít người nhắc tới.

Phân biệt bằng ba phép thử tại chỗ

• Cầm lên — cùng một cỡ, loại có chì nặng tay hơn rõ rệt.
• Gõ nhẹ vào vành bằng móng tay: tiếng ngân dài và trong hơn ở loại có chì; thuỷ tinh thường cho tiếng cụt.
• Đưa ra ánh sáng — loại có chì bẻ tia sáng mạnh hơn nên lấp lánh hơn ở các cạnh cắt.
• Sờ mép cắt — hàng cắt tay thường sắc nét và không đều tuyệt đối; hàng ép khuôn đều nhau như đúc.
• Ba phép trên chỉ cho biết loại nào, không cho biết món đó đáng giá bao nhiêu.

Đọc vết hỏng

1. Mẻ ở vành uống — món đó thôi dùng để uống, vì mảnh nhỏ có thể tiếp tục bong ra.
2. Nứt xuyên — nhìn nghiêng thấy đường chạy suốt bề dày; món này sẽ vỡ, chỉ là chưa biết lúc nào.
3. Vết mờ trắng đục — thường do rửa máy lâu ngày hoặc nước cứng, không chùi lại được.
4. Xước lăn tăn đáy ly là dấu vết sử dụng bình thường.
5. Bọt khí bên trong có thể là đặc điểm của hàng thổi tay, không phải lỗi.
6. Nhìn nghiêng dưới ánh đèn là cách thấy rõ nhất mọi loại vết trên.

Phần an toàn ít người nhắc

• Không trữ rượu lâu ngày trong bình pha lê có chì — đây là khuyến cáo phổ biến ở nhiều nơi, vì chất lỏng có tính axit tiếp xúc lâu là điều nên tránh.
• Rót ra uống trong bữa thì khác với việc để cả tháng trong bình.
• Không dùng đồ có chì đựng đồ ăn cho trẻ nhỏ — nguyên tắc cẩn trọng, không tốn gì mà yên tâm.
• Nếu cần chắc chắn thì hỏi nhà sản xuất hoặc chọn loại ghi rõ không chì.
• Đồ trưng bày thì không vướng chuyện này, vì không tiếp xúc thức ăn thức uống.

Sốc nhiệt: nguyên nhân vỡ hay gặp nhất

1. Rót nước sôi vào ly đang lạnh là cách làm nứt nhanh nhất.
2. Để ly vừa rửa nước nóng ra chỗ lạnh cũng vậy.
3. Đồ thành dày dễ nứt vì sốc nhiệt hơn đồ thành mỏng — nghe ngược nhưng đúng.
4. Muốn rót nóng thì tráng ấm dần bằng nước ấm trước.
5. Đồ ghi chịu nhiệt thì mới đem nấu, không suy đoán từ vẻ ngoài.

Bày đồ thuỷ tinh trong nhà

• Ánh sáng xiên làm nổi cạnh cắt hơn hẳn ánh sáng chiếu thẳng từ trên xuống.
• Nền tối phía sau giúp thấy rõ đường nét; nền lộn xộn thì món nào cũng chìm.
• Đặt lùi vào trong mép kệ, và tránh chỗ có người đi qua hay va vào.
• Kệ kính có gờ chặn an toàn hơn kệ trơn, nhất là nhà có trẻ nhỏ hoặc mèo.
• Đừng để hứng nắng gắt cả ngày — bề mặt kệ và đồ bên cạnh nóng lên theo.
• Lau bụi định kỳ bằng khăn khô mềm, đừng đợi bụi bám dày mới lau ướt.

Rửa và cất

• Rửa tay bằng nước ấm và nước rửa dịu, tránh miếng cọ nhám.
• Máy rửa bát làm mờ đồ mỏng theo thời gian — đó là vết vĩnh viễn.
• Úp ngược trên khăn mềm, đừng úp trực tiếp lên mặt đá.
• Cất đứng, không chồng ly vào nhau — hai ly kẹt nhau rất khó gỡ và hay vỡ lúc gỡ.
• Có chân thì treo ngược trên giá, tránh tì lên vành.

Mua: hỏi gì trước khi trả tiền

1. "Đây là thuỷ tinh hay pha lê có chì?" — câu hỏi bình thường và người bán nên trả lời được.
2. "Thổi tay hay ép khuôn?"
3. "Có dùng được với đồ nóng không?"
4. "Rửa máy được không?"
5. "Đổi trả thế nào nếu về phát hiện nứt?"
6. Kiểm ngay tại chỗ dưới ánh sáng trước khi rời cửa hàng.

Mấy chữ hay gặp trong lời rao

• "Pha lê" dùng rất rộng — có nơi chỉ loại có chì, có nơi chỉ thuỷ tinh cao cấp không chì.
• "Thổi tay" đáng hỏi lại: thổi hoàn toàn bằng tay, hay tạo phôi bằng máy rồi hoàn thiện tay.
• "Cắt tay" cũng vậy — mài tay từng nhát khác hẳn ép khuôn rồi đánh bóng.
• "Nhập khẩu" không nói gì về chất lượng, chỉ nói về nơi đóng gói.
• Yêu cầu nói rõ bằng chữ nếu phần chênh giá dựa vào mấy chữ đó.

Đồ cũ và đồ thừa kế bằng thuỷ tinh

1. Kiểm vành và chân trước tiên, đó là hai chỗ hay mẻ nhất.
2. Vết mờ do năm tháng thì không chùi lại được — chấp nhận hoặc dùng để bày.
3. Bộ thiếu vài món vẫn dùng tốt, chỉ là giá bán lại thấp hơn bộ đủ nhiều.
4. Đừng ngâm nước nóng để "làm sạch" đồ cũ, sốc nhiệt là cách làm vỡ chúng.
5. Trang này có bài riêng về cất vật phẩm lâu ngày và về bán lại đồ đã dùng.

Món dùng để bày và món dùng để uống

• Hai mục đích khác nhau thì tiêu chí khác nhau: đồ bày ưu tiên vẻ ngoài, đồ dùng ưu tiên an toàn và bền.
• Đồ bày có thể mẻ nhẹ mà vẫn dùng được cho mục đích của nó.
• Đồ uống thì mẻ vành là loại bỏ, không có ngoại lệ.
• Đừng để món quý trên bàn ăn nhà có trẻ nhỏ, kê trong tủ kính an toàn hơn cho cả hai.
• Trang này có bài riêng về đọc bề mặt đồ gốm sứ — cùng cách nhìn, khác vật liệu.

Gửi đi xa

1. Bọc từng món riêng, đừng để hai món chạm nhau trong cùng lớp giấy.
2. Nhồi kín lòng ly để thành ly không bị ép vào trong.
3. Chèn chặt quanh thùng — món xê dịch trong thùng là món sẽ vỡ.
4. Dán nhãn dễ vỡ và ghi mặt trên, dù người vận chuyển có đọc hay không.
5. Chụp ảnh lúc gói, phòng khi cần khiếu nại.
6. Mở kiểm ngay khi nhận, trước lúc bóc hết lớp gói nếu bên vận chuyển cho phép.

Khi đồ bị vỡ

• Không dùng tay không — dùng chổi, bìa cứng, rồi lau lại bằng khăn ướt để gom mảnh vụn.
• Mảnh nhỏ bám vào đế giày và chân thú nuôi, nên quét rộng hơn chỗ vỡ.
• Gói kín trước khi bỏ vào rác, ghi rõ bên ngoài cho người thu gom.
• Nếu bị cắt sâu hoặc mảnh găm vào thì đi khám, đừng tự gắp.
• Vỡ một món là chuyện của vật liệu giòn, không cần đọc thành điềm.

Ba việc không hoãn

• Chuyện sức khoẻ thì đi khám.
• Hỏng hóc về điện, gas, nứt, dột — sửa ngay.
• Hạn giấy tờ, hợp đồng thì theo hạn.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.