Chọn ấm trà: đường rót, nắp khít và dung tích vừa người uống
Người mua ấm lần đầu thường chọn bằng mắt: dáng đẹp, men đẹp, hoa văn ưng. Rồi tới lúc dùng mới phát hiện ấm rót chảy ròng xuống thân, nắp rơi khi nghiêng, hoặc pha một ấm uống hai người thì thừa nửa ấm nguội ngắt.
Ba chuyện đó xảy ra mỗi ngày, còn hoa văn thì chỉ nhìn lúc đầu. Nên thứ tự chọn nên đảo lại.
Một: đường rót — thử ngay tại quầy
Xin đổ nước vào ấm và rót thử. Đây là phép thử quan trọng nhất và cửa hàng tử tế nào cũng cho thử.
- Dòng nước phải gọn và liền, không toè ra hai bên.
- Khi dừng rót, nước cắt dứt khoát chứ không nhỏ giọt chảy ngược xuống thân ấm.
- Rót nhanh thì nước vẫn ra đều, không ọc ạch — dấu hiệu lỗ thông hơi trên nắp làm đúng việc.
- Nghiêng ấm gần đứng để trút cạn: nước phải ra hết, ấm không đọng lại một phần ở đáy.
Ấm rót không tốt thì không sửa được. Đây là tiêu chí loại, không phải tiêu chí cộng điểm.
Hai: nắp và lỗ thông hơi
- Nắp phải khít mà không chặt: xoay nhẹ được, đặt vào không cập kênh.
- Nghiêng ấm tới góc rót bình thường, nắp không được rơi. Nhiều ấm có gờ chặn nhỏ bên trong để giữ nắp — chi tiết đáng tiền.
- Bịt lỗ thông hơi trên nắp bằng ngón tay rồi rót: nước phải chảy chậm hẳn hoặc ngừng. Nếu vẫn chảy như thường thì nắp hở, và ấm đó giữ nhiệt kém.
Ba: dung tích — tính theo người ngồi, không theo cái ấm
Đây là chỗ hay chọn sai nhất. Ấm to nhìn sang nhưng pha nhiều rồi uống không hết thì nước nguội trong ấm, trà ngấm quá lâu và thành chát.
- Uống một mình hoặc hai người: ấm nhỏ, rót hai ba lượt là hết, pha lại lượt mới.
- Bốn tới sáu người: ấm vừa, kèm chuyên rót để chia đều.
- Tiếp khách đông: thà dùng hai ấm nhỏ thay vì một ấm lớn — nước lúc nào cũng nóng và trà không bị ngâm.
Nguyên tắc chung: thà rót nhiều lần bằng ấm nhỏ còn hơn để trà nằm trong ấm lớn.
Bốn: quai cầm và độ nặng
Cầm thử ấm khi đã có nước — ấm rỗng nhẹ hều không nói lên gì. Quai phải đủ xa thân để không nóng tay, và trọng tâm phải cân để cổ tay không phải gồng khi rót.
Với người lớn tuổi hoặc người cổ tay yếu, ấm có quai bên (vuông góc với vòi) thường dễ cầm hơn quai trên.
Ấm đất và ấm sứ: chọn theo cách uống
- Ấm sứ — trung tính, không giữ mùi, dễ rửa. Hợp người uống nhiều loại trà khác nhau và người không muốn giữ gìn cầu kỳ.
- Ấm đất — giữ nhiệt tốt hơn, theo thời gian ngấm hương trà. Đổi lại, nên dành riêng cho một loại trà, vì mùi cũ sẽ lẫn vào lượt sau.
- Ấm thuỷ tinh — nhìn được nước và cánh trà, tiện cho người mới tập canh thời gian. Giữ nhiệt kém nhất.
Không có loại nào "sang" hơn loại nào. Chọn theo việc mình làm mỗi ngày.
Chén: mỏng hay dày, miệng loe hay thẳng
- Chén mỏng cho cảm giác nước vào miệng nhẹ, hợp trà hương; nhanh nguội.
- Chén dày giữ ấm lâu, hợp uống chậm và trời lạnh.
- Miệng loe toả hương mạnh hơn; miệng thẳng giữ nhiệt lâu hơn.
- Lòng chén màu sáng giúp nhìn rõ màu nước — có ích khi muốn canh độ đậm.
Chén lẻ chiếc mua được và thường rẻ hơn nhiều so với bộ nguyên, miễn là cùng chất men thì ghép vẫn hợp mắt.
Những chi tiết hay bị tính thêm tiền
- Chuyện kể về đất và lò — phần không kiểm chứng được nhưng dễ đẩy giá nhất.
- Hộp gỗ, túi gấm, giấy chứng nhận in màu — đáng một khoản nhỏ, không đáng một khoản lớn.
- Khắc tên, khắc chữ — đẹp nếu mình thật sự muốn, nhưng làm món đồ khó bán lại.
Cách tự kiểm: hỏi giá của riêng cái ấm, không kèm hộp, không kèm phụ kiện. Chênh lệch cho biết mình đang trả cho cái gì.
Dùng ấm mới lần đầu
Rửa sạch bằng nước nóng, không dùng xà phòng với ấm đất. Với ấm đất mới, nhiều người tráng vài lượt bằng chính loại trà định dùng để ấm quen mùi — việc này vô hại và có cơ sở thực tế, khác với những lời khuyên cầu kỳ tốn kém.
Kiểm thêm một lần nữa ở nhà: rót nước lã thử lại đường rót và nắp. Có gì không ổn thì đổi ngay trong thời hạn đổi trả, đừng để dùng vài tuần rồi mới tiếc.
Giữ ấm cho bền
- Không đổ nước sôi vào ấm đang lạnh cóng — tráng qua nước ấm trước, nhất là mùa lạnh.
- Không rửa ấm đất bằng nước rửa chén; tráng nước nóng và để khô tự nhiên, úp nghiêng cho thoát hơi.
- Cạo cặn trong ấm sứ định kỳ; ấm đất thì tuỳ nếp của người dùng, nhưng đừng để cặn dày tới mức bịt lưới lọc.
- Cất nơi khô ráo, không đậy kín khi còn ẩm — đó là cách nhanh nhất để ấm bị mốc và ám mùi.
Ấm nứt thì sao
Ấm nứt ngang thân hoặc nứt ở cổ vòi thì nên ngừng dùng cho nước sôi: vết nứt lan rất nhanh dưới thay đổi nhiệt, và ấm vỡ khi đang cầm nước sôi là tai nạn thật. Ấm đó chuyển sang làm bình cắm hoa hoặc để trưng thì vẫn dùng được.
Tóm lại
Thử rót trước khi trả tiền, kiểm nắp và lỗ thông hơi, chọn dung tích theo số người thật sự ngồi uống, rồi mới tới chất liệu và hoa văn. Ấm rót không tốt thì không sửa được — đó là tiêu chí loại chứ không phải tiêu chí để cân nhắc.