Đồ kim loại xỉn, gỉ, đốm: cái nào lau, cái nào để yên

Đồ kim loại để lâu thì đổi màu. Nhưng "đổi màu" gộp chung ba chuyện rất khác nhau: lớp màu tự nhiên theo thời gian, lớp xỉn có thể lau đi, và gỉ ăn vào vật liệu.

Phân biệt được ba thứ đó thì biết cái nào để yên, cái nào lau, cái nào phải xử ngay.

Ba thứ hay bị gọi chung là "xỉn"

• Lớp màu theo thời gian — đều, mịn, bám chắc; nhiều người quý và cố ý giữ.
• Lớp xỉn bề mặt — sẫm, hơi mờ, lau ra thấy sáng bên dưới.
• Gỉ — sần, bong từng mảng, ăn sâu và lan rộng.
• Hai cái đầu là chuyện thẩm mỹ, cái thứ ba là hỏng thật.
• Nhìn ở chỗ ít chạm tới — mặt đáy, khe chạm — để so với chỗ hay cầm.

Khi nào nên để yên

1. Món cũ có lớp màu đều và đẹp — đánh bóng là mất phần nhiều người trả tiền để có.
2. Đồ mạ mỏng — mỗi lần đánh là mòn thêm lớp phủ.
3. Chi tiết chạm sâu — phần sẫm trong khe làm nổi hình, đánh sạch thì hình bẹt đi.
4. Món có giá trị sưu tầm — hỏi người biết trước khi làm gì.
5. Không chắc thì để yên; lau thì làm lại được, đánh mòn thì không.

Lau thường ngày

• Khăn mềm khô, phủi bụi trước — bụi có hạt cứng, chà khan là tạo xước.
• Khăn hơi ẩm rồi lau khô ngay là đủ cho phần lớn món trong nhà.
• Không để nước đọng ở khe và chân đế.
• Đeo trên người thì lau sau mỗi ngày — mồ hôi là nguyên nhân hàng đầu.
• Lau đều tay thì hiếm khi phải đánh bóng.

Bốn thứ làm hỏng nhanh nhất

1. Chất tẩy mạnh — ăn cả lớp phủ chứ không chỉ ăn vết bẩn.
2. Miếng chà nhám, bùi nhùi kim loại — để lại xước vĩnh viễn.
3. Ngâm nước lâu, nhất là món ghép nhiều vật liệu hoặc có keo.
4. Mấy mẹo truyền miệng dùng nước chanh, giấm, kem đánh răng — có món chịu được, có món hỏng ngay.
5. Thử ở góc khuất trước nếu bạn vẫn muốn dùng một cách nào đó.

Gỉ: xử sớm

• Gỉ lan, khác hẳn xỉn — để lâu là ăn thủng.
• Tìm nguyên nhân trước: ẩm, nước đọng, để sát tường ẩm, gần bếp.
• Dời chỗ đặt là việc đầu tiên, trước cả việc xử vết gỉ.
• Đốm nhỏ thì hỏi tiệm; mảng lớn hoặc đã thủng thì hỏi thợ.
• Đừng cạo mạnh bằng dao hay giấy nhám thô.

Đồ mạ và đồ bọc

1. Lớp phủ có tuổi thọ — bạc màu ở cạnh và chỗ hay cọ là chuyện bình thường.
2. Không đánh bóng đồ mạ, chỉ lau.
3. Hết lớp phủ thì có nơi nhận mạ lại — hỏi giá rồi so với giá mua mới.
4. Tránh nước hoa, kem chống nắng, nước tẩy rửa.
5. Cất riêng từng món, đừng để cọ nhau trong hộp.

Mang đi tiệm thì hỏi gì

• "Món này nên đánh hay để nguyên?" — người có nghề sẽ nói thẳng.
• "Làm bằng cách nào, có mòn lớp phủ không?"
• "Sau khi làm thì giữ được bao lâu?"
• Chụp ảnh trước khi gửi, đủ các mặt.
• Tiệm khuyên để nguyên là tiệm đáng quay lại.

Giữ cho đỡ phải xử

1. Chỗ khô ráo, thoáng, tránh nắng chiếu thẳng.
2. Túi vải riêng từng món, có gói chống ẩm nếu cất lâu.
3. Tránh bếp, nhà tắm và tường hay ẩm.
4. Nhà gần biển thì lau thường hơn — hơi muối ăn kim loại nhanh.
5. Kiểm định kỳ vài tháng một lần, phát hiện sớm thì xử nhẹ.

Món ghép nhiều vật liệu

• Kim loại gắn với đá, gỗ, da hoặc dây thì mỗi phần một cách chăm.
• Cách của phần này có thể hại phần kia — đây là chỗ hay hỏng oan.
• Lau riêng từng phần, dùng khăn nhỏ và tay cẩn thận.
• Không ngâm cả món khi có phần không chịu nước.
• Chỗ tiếp giáp hai vật liệu là nơi hay đọng ẩm — lau khô kỹ.

Đốm và vết lạ

1. Đốm trắng, đốm xanh, vệt loang mỗi thứ một nguyên nhân.
2. Chụp ảnh rõ rồi hỏi nơi bán trước khi tự xử.
3. Đốm xuất hiện nhanh sau khi đổi chỗ đặt thì nguyên nhân nằm ở chỗ mới.
4. Vết dính keo, sáp, dầu thì gỡ nhẹ bằng khăn ấm, đừng cạy.
5. Không rõ là gì thì đừng thử hoá chất — thử sai là hỏng luôn.

Đồ thờ và đồ trưng bày bằng kim loại

• Khói và sáp bám thành lớp — lau đều thì nhẹ, để lâu thì phải kỳ mạnh.
• Sáp nến chảy xuống thân thì để nguội rồi gỡ nhẹ, đừng cạy lúc còn mềm.
• Chân đèn và đế là chỗ đọng ẩm và đọng sáp nhiều nhất.
• Hỏi người lớn trong nhà trước khi đánh bóng đồ thờ — nhiều nhà có nếp riêng.
• Lau vào dịp dọn nhà cuối năm thì thành lệ, khỏi phải nhớ.

Trước khi bán lại

1. Lau nhẹ thì nên, đánh bóng mạnh thì cân nhắc — người mua đồ cũ nhiều khi thích lớp màu nguyên bản.
2. Chụp ảnh nguyên trạng trước khi làm gì.
3. Nói thật về việc đã đánh bóng hay mạ lại.
4. Giữ hoá đơn sửa chữa nếu có.
5. Đánh bóng để trông mới có khi làm giá thấp đi, không cao lên.

Đồ đeo hằng ngày

• Mồ hôi, nước hoa, xà phòng — ba thứ gặp mỗi ngày và cả ba đều hại.
• Tháo trước khi tắm, bơi, rửa chén.
• Lau khô sau khi đeo cả ngày, mất mười giây.
• Da mỗi người một khác — có người đeo xỉn rất nhanh, đó là cơ địa chứ không phải hàng dỏm.
• Đổi màu da ở chỗ tiếp xúc hay gặp với đồ mạ mỏng.

Dụng cụ nên có sẵn

1. Vài khăn mềm sạch — thứ dùng nhiều nhất và rẻ nhất.
2. Chổi lông mềm để phủi khe chạm.
3. Túi vải và gói chống ẩm cho món cất lâu.
4. Không cần mua bộ đánh bóng nếu bạn lau đều.
5. Cất dụng cụ cùng chỗ với món đồ thì mới dùng tới.

Ba việc không phụ thuộc bề mặt

• Da nổi mẩn kéo dài thì đi khám da liễu.
• Món có bộ phận điện thì không ngâm, không tự mở.
• Điều khoản bảo hành thì theo giấy.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.

Nguyên tắc gọn nhất cho cả bài: lau đều thì không phải đánh, và không chắc thì đừng động vào. Phần lớn món kim loại hỏng nặng không phải vì để lâu, mà vì được "làm sạch" bằng thứ mạnh hơn mức cần thiết.