Đồ bạc và đồ thép không gỉ: phân biệt, giữ sáng và mấy nhầm lẫn
Hai kim loại trắng hay bị gọi lẫn nhau khi mua đồ trang sức và đồ bày: bạc và thép không gỉ. Chúng trông giống nhau dưới đèn cửa hàng nhưng khác hẳn về giá, về cách giữ và về cách xuống cấp. Bài này phân biệt, và bàn cách giữ từng loại.
Khác nhau căn bản
Bạc là kim loại quý, mềm, và xỉn đen theo thời gian do phản ứng với không khí. Đó là hiện tượng bình thường và đánh sáng lại được — nó không phải là hỏng.
Thép không gỉ là hợp kim, cứng hơn nhiều, gần như không xỉn, và chịu nước tốt hơn hẳn. Đổi lại thì nó không mang giá trị kim loại quý.
Hệ quả thực tế rất rõ: món trắng sáng mãi không xỉn thì nhiều khả năng không phải bạc. Nếu ai đó bán cho bạn một món gọi là bạc mà nó không bao giờ xỉn dù đeo hằng ngày nhiều tháng, đó là điều đáng hỏi lại.
Bạc: mấy loại hay gặp
Bạc nguyên chất quá mềm để làm đồ dùng, nên trong thực tế người ta pha thêm kim loại khác cho cứng. Vì vậy đồ bạc trên thị trường có nhiều mức hàm lượng khác nhau.
Điều cần biết khi mua: hỏi hàm lượng, và xem món có dấu đóng không. Nhiều món bạc có dấu nhỏ đóng ở mặt trong hoặc ở khoá — tìm bằng kính lúp hoặc chụp ảnh phóng to.
Nhưng cũng nên biết rằng dấu đóng không phải bằng chứng tuyệt đối — nó có thể được đóng lên hàng không đúng như khai. Dấu là một dấu hiệu, không phải một kết luận.
Còn bạc mạ là một nhóm khác hẳn: lõi là kim loại rẻ hơn, phủ ngoài một lớp bạc mỏng. Nó trông như bạc lúc mới, nhưng lớp mạ mòn dần ở chỗ cọ xát và để lộ màu lõi bên dưới.
Thép không gỉ: cũng có nhiều loại
Thép không gỉ không phải một thứ duy nhất — có nhiều mác khác nhau, và chúng khác nhau về khả năng chịu ăn mòn. Loại dùng cho đồ đeo thường được chọn vì chịu mồ hôi tốt hơn.
Hai điều thực tế: thép không gỉ vẫn có thể bị ố hoặc gỉ điểm trong môi trường rất khắc nghiệt — nước biển, hoá chất mạnh, hoặc để lâu trong nước đọng. "Không gỉ" nghĩa là chịu ăn mòn tốt, không phải miễn nhiễm.
Và với người nhạy cảm với niken, một số mác thép có chứa niken. Nếu bạn từng bị mẩn đỏ khi đeo đồ kim loại, hỏi rõ trước khi mua — đây là chuyện cơ địa, và nếu phản ứng rõ hoặc kéo dài thì nên hỏi người có chuyên môn y tế.
Phân biệt tại chỗ: mấy cách dùng được
Cân nặng. Bạc nặng hơn thép ở cùng thể tích. Cầm hai món cùng cỡ là cảm nhận được, nhất là với món đặc.
Nam châm. Bạc không bị nam châm hút. Nhiều loại thép không gỉ dùng cho trang sức cũng không hút — nên phép thử này chỉ loại trừ được vài kim loại khác, không phân biệt được bạc với thép. Nếu món bị hút mạnh thì chắc chắn không phải bạc.
Màu sắc. Bạc hơi ấm và sâu hơn; thép ngả xám lạnh hơn. Khác biệt này rõ khi đặt cạnh nhau, khó thấy khi nhìn riêng một món.
Dấu vết xỉn. Nhìn ở khe, ở chỗ chạm trổ sâu — bạc đã dùng một thời gian thường có vết xỉn sẫm đọng ở đó, còn thép thì không.
Và cách chắc chắn nhất: mua nơi nói rõ chất liệu và có chính sách đổi trả, hoặc mang tới nơi kiểm định độc lập nếu món có giá trị lớn.
Giữ đồ bạc
Xỉn là bình thường, và tốc độ xỉn phụ thuộc môi trường. Ẩm cao, gần biển, hoặc để gần cao su và len đều làm bạc xỉn nhanh hơn.
Lau: khăn đánh bạc chuyên dụng là cách an toàn nhất cho việc thường ngày. Với vết xỉn nặng thì dùng dung dịch chuyên cho bạc theo hướng dẫn, và tráng sạch rồi lau khô hẳn.
Không dùng: kem đánh răng, baking soda và các loại bột mài — bạc mềm nên chúng để lại lưới xước rất nhỏ, và mặt bóng sẽ mờ dần đi. Với bạc mạ thì càng phải tránh, vì chà là bong lớp mạ.
Cất: túi kín kèm gói hút ẩm là cách hiệu quả nhất. Cất riêng từng món, và tránh để chung với đồ đồng.
Khi đeo: tháo ra khi bơi, khi tắm, khi dùng hoá chất tẩy rửa, và khi xịt nước hoa — đeo vào sau khi nước hoa đã khô.
Giữ đồ thép không gỉ
Dễ hơn nhiều: nước ấm với chút xà phòng dịu, rửa rồi lau khô là đủ cho phần lớn trường hợp.
Mấy điều nên tránh: để lâu trong nước đọng; dùng bùi nhùi thép hoặc bột mài mạnh, vì chúng để lại vết xước vĩnh viễn trên mặt bóng; và để tiếp xúc lâu với nước biển hoặc chất tẩy mạnh mà không rửa lại.
Nếu xuất hiện điểm gỉ nhỏ, thường là do một hạt kim loại khác bám vào rồi gỉ trên bề mặt. Lau sạch sớm thì phần lớn xử được; để lâu thì nó ăn vào.
Mấy nhầm lẫn hay gặp
- "Bạc Ý", "bạc Thái" và các tên gọi tương tự — đây là cách gọi theo phong cách hoặc theo nguồn hàng, không phải một chuẩn hàm lượng. Vẫn phải hỏi hàm lượng cụ thể.
- Bạc đen nghĩa là bạc kém — không đúng. Xỉn là phản ứng bình thường, và bạc càng thật thì càng có khả năng xỉn.
- Thép không gỉ là hàng rẻ tiền — nó không mang giá trị kim loại quý, nhưng với món đeo hằng ngày thì độ bền của nó là ưu điểm thật.
- Món trắng sáng thì là bạc — rất nhiều kim loại trắng khác trông giống, kể cả hợp kim rẻ có phủ bóng.
- Dấu đóng là bảo chứng — nó là một dấu hiệu, và có thể bị đóng sai.
Hỏi gì khi mua
Bốn câu ngắn, và cách người bán trả lời cho biết nhiều hơn nội dung:
"Món này chất liệu gì, hàm lượng bao nhiêu?"
"Có mạ hay phủ lớp ngoài không?" — quyết định toàn bộ cách giữ.
"Lau bằng gì thì không hỏng?"
"Đổi trả thế nào nếu về nhà thấy không đúng mô tả?"
Người nắm rõ hàng trả lời cụ thể và nói được cả nhược điểm. Người chỉ đáp bằng mấy chữ chung chung thì bạn nên tự kiểm kỹ hơn.
Tóm lại
Bạc mềm, xỉn theo thời gian và đánh sáng lại được — món gọi là bạc mà không bao giờ xỉn là điều đáng hỏi. Thép không gỉ cứng hơn, gần như không xỉn, chịu nước tốt, nhưng "không gỉ" không có nghĩa là miễn nhiễm.
Phân biệt tại chỗ bằng cân nặng, màu khi đặt cạnh nhau, và vết xỉn ở khe; nam châm chỉ loại trừ được vài kim loại khác. Giữ bạc thì tránh mọi loại bột mài và cất trong túi kín kèm hút ẩm. Giữ thép thì nước ấm xà phòng dịu rồi lau khô.