Trả giá khi mua vật phẩm: mở lời thế nào, và dấu hiệu đã tới mức cuối
Ở chợ đồ cũ, ở phố bán đồ mỹ nghệ, ở các sạp hội chợ — giá niêm yết thường không phải giá cuối. Nhưng nhiều người ngại trả giá: sợ bị coi là kỳ kèo, sợ trả hớ, sợ hỏi xong không mua thì ngại.
Bài này nói về phần thực dụng: khi nào giá còn thương lượng được, mở lời thế nào, và mấy dấu hiệu cho biết đã tới mức cuối.
Nhận ra chỗ nào giá cố định, chỗ nào không
Trước khi trả giá thì phải biết mình đang đứng ở loại tiệm nào, vì trả giá nhầm chỗ là chuyện vừa mất thời gian vừa hơi ngượng.
Giá gần như cố định: cửa hàng có thương hiệu, có niêm yết giá in, có xuất hoá đơn, bán trong trung tâm thương mại. Ở đây phần thương lượng thường nằm ở khuyến mãi và quà kèm, không nằm ở con số.
Giá thương lượng được: sạp chợ, tiệm nhỏ do chủ đứng bán, hàng đồ cũ, hội chợ, và phần lớn giao dịch mua bán giữa người với người trên mạng.
Tuỳ: tiệm vàng bạc đá quý — phần vàng theo giá niêm yết nhưng tiền công và tiền đá thường có chỗ thương lượng; tiệm mỹ nghệ có hai mức giá cho khách quen và khách lạ.
Một dấu hiệu dễ nhận: nếu người bán tự đưa ra giá bằng miệng thay vì chỉ vào tem giá, thì gần như chắc chắn là còn thương lượng được.
Biết giá trước khi hỏi giá
Đây là phần quyết định nhiều nhất và làm ở nhà chứ không làm ở tiệm.
Trước khi đi, tìm ba tới năm món tương đương đang được rao bán và ghi lại khoảng giá. Ghi cả giá cao nhất và thấp nhất, vì khoảng đó cho bạn biết mức chênh trong ngành là bao nhiêu — với hàng thủ công thì khoảng này rất rộng, và biết trước thì không bị bất ngờ.
Đặt sẵn ba con số cho mình: giá mình mong, giá mình chấp nhận, và mức trần. Mức trần là con số quan trọng nhất, và nên đặt trước khi cầm món hàng lên — vì sau khi đã cầm và đã thích thì con số trong đầu tự dâng lên.
Với món độc bản, không có món nào giống hệt để so, thì cách thay thế là hỏi giá ở hai ba nơi khác nhau trước khi quyết mua ở đâu.
Mở lời thế nào
Có mấy cách mở lời mà người bán nghe quen và không thấy khó chịu.
Hỏi chung trước: "Món này anh chị để em giá bao nhiêu ạ?" Nghe giá xong thì im một nhịp, cầm món lên xem thêm — khoảng im đó tự nó đã là một phần của cuộc thương lượng, và nhiều người bán sẽ tự hạ một chút.
Hỏi thẳng mà nhẹ: "Giá này có bớt được không anh chị?" Câu này rất bình thường ở chợ và ở tiệm nhỏ, không ai phật ý.
Đưa ra con số của mình: chỉ nên làm khi bạn đã biết khoảng giá thị trường. Đưa một con số quá thấp làm người bán mất hứng và cuộc nói chuyện kết thúc sớm.
Mua nhiều món: "Em lấy cả ba cái này, anh chị tính gọn giúp em." Đây là cách hiệu quả nhất ở chợ, vì người bán được nhiều hơn dù mỗi món bớt chút ít.
Điều nên tránh: chê món hàng để ép giá. Nó làm người bán khó chịu thật, và nếu bạn chê rồi vẫn mua thì chính bạn cũng thấy kỳ.
Bốn dấu hiệu đã tới mức cuối
Biết dừng cũng quan trọng như biết mở lời.
Người bán nói một con số rồi im, không giải thích thêm. Trước đó họ còn kể về nguồn hàng, về công làm; giờ chỉ nói giá. Đó thường là mức cuối.
Họ bắt đầu nói tới thứ khác thay cho giá: tặng thêm hộp, tặng dây, bao vận chuyển. Đây là dấu hiệu con số đã cứng và họ đang bù bằng cách khác — và với người mua thì phần bù này nhiều khi đáng giá hơn vài chục nghìn.
Họ nhắc tới giá vốn. Có thể thật có thể không, nhưng nó luôn là tín hiệu kết thúc thương lượng.
Họ quay sang khách khác. Ở chợ đông, đây là cách từ chối lịch sự nhất.
Khi thấy mấy dấu hiệu này, hoặc là chốt, hoặc là cảm ơn rồi đi. Cố nài thêm sau đó hầu như không đổi được giá mà chỉ làm không khí xấu đi.
Bỏ đi: dùng thật, đừng dùng như chiêu
Quay đi là cách thử giá hiệu quả nhất, và cũng là cách hay bị dùng sai.
Dùng đúng: bạn đã có mức trần, giá vượt mức đó, nên bạn cảm ơn và đi thật. Nếu người bán gọi lại thì giá còn thương lượng được; nếu không thì bạn vẫn giữ được nguyên tắc của mình.
Dùng sai: đi vài bước rồi quay lại dù không ai gọi. Lúc đó người bán biết bạn rất muốn món đó, và mọi lợi thế thương lượng biến mất.
Nói thật một điều: với món độc bản mà bạn thực sự ưng, bỏ đi có rủi ro mất món. Nếu giá nằm trong mức bạn chịu được và bạn biết mình sẽ tiếc, thì mua là quyết định đúng — thương lượng là để không trả hớ, không phải để thắng một cuộc.
Sau khi chốt giá
Trước khi trả tiền, hỏi cho hết mấy thứ không nằm trong con số: có hộp không, có phiếu bán hàng không, đổi trả thế nào, có bảo hành phần dây và phần khoá không.
Đây là lúc dễ xin thêm nhất, vì giá đã chốt và người bán đang ở tâm thế bán được hàng. Nhiều thứ bạn không xin được ở khâu mặc cả lại xin được ở khâu này.
Và nên trả tiền một cách rõ ràng: nhận phiếu, kiểm lại món trước khi rời quầy, chụp ảnh món và phiếu nếu giá trị lớn. Thương lượng xong mà không kiểm hàng là bỏ phí toàn bộ công sức phía trước.
Đi cùng người khác: chia vai trước khi vào tiệm
Đi hai người thường mua được giá tốt hơn, nhưng chỉ khi hai người thống nhất trước. Nếu không thì thành ra một người đang thương lượng còn người kia đứng cạnh khen món hàng đẹp quá — và thế là xong.
Cách chia đơn giản: một người hỏi và nói chuyện, người kia chỉ xem và không bình luận về giá. Thống nhất luôn mức trần trước khi bước vào, và thống nhất một tín hiệu để rút.
Với người nhà đi cùng, nhất là trẻ con, nên nói trước rằng đừng reo lên khi thích món nào. Nghe buồn cười nhưng đây là tình huống rất thật ở chợ.
Khi món là quà hoặc là hàng đặt riêng
Hai loại này có luật riêng và không nên mặc cả theo kiểu thường.
Với hàng đặt làm riêng, thương lượng phải xong trước khi thợ bắt tay vào làm, và nên chốt bằng văn bản hoặc tin nhắn ghi rõ: làm gì, kích thước nào, bao lâu, bao nhiêu, đặt cọc bao nhiêu. Mặc cả khi món đã làm xong là chỗ sinh mâu thuẫn nặng nhất trong nghề thủ công, vì món đó không bán cho ai khác được.
Với món mua làm quà, cân nhắc chuyện xin bớt bao nhiêu so với chuyện xin gói đẹp và xin phiếu bán hàng — người nhận không biết bạn trả bao nhiêu, nhưng họ thấy ngay hộp và thấy ngay phần dịch vụ đi kèm.
Ba điều gọn lại
Một, đặt mức trần trước khi cầm món hàng lên. Sau khi cầm và đã thích thì con số trong đầu tự dâng.
Hai, đừng chê hàng để ép giá. Hỏi thẳng mà nhẹ là cách được đón nhận nhất.
Ba, khi người bán chuyển sang tặng kèm thay vì hạ giá, đó là mức cuối — và phần tặng kèm nhiều khi đáng hơn phần bớt.